پیمان چمن یار[۱]

چکیده

مفهوم کلاسیک «حاکمیت» در حقوق بین‌الملل که بر پایه‌ی اصل «تمامیت سرزمینی» و «صلاحیت انحصاری دولت بر قلمرو» استوار است، در مواجهه با ظهور پارادایم «داده‌های کلان»  و جریان‌های فرامرزی اطلاعات، با چالش‌های وجودی مواجه شده است. این پژوهش با هدف واکاوی تنش میان اصول بنیادین حقوق بین‌الملل عمومی و واقعیت‌های عصر دیجیتال، بر این فرضیه استوار است که حاکمیت داده‌ای، به‌عنوان جلوه‌ای نوین از حاکمیت ملی، در حال جایگزینی یا دست‌کم تکمیلِ صلاحیت‌های سرزمینی سنتی است. واکاوی رویه دولت‌ها و اسناد بین‌المللی، مشخص می‌گردد که چگونه محل‌مندیِ داده‌ها و کنشگریِ بازیگران غیردولتیِ کلان ، مرزهای صلاحیت قضایی و تقنینی دولت‌ها را در فضای سایبر به چالش کشیده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تداوم اتکا به دکترین‌های کلاسیک، منجر به نوعی خلأ حکمرانی در عرصه‌ی دیجیتال گشته و ضرورتِ گذار به یک رژیم حقوقی بین‌المللیِ مبتنی بر «صلاحیت عملکردی» و استانداردهای نوینِ حاکمیتی را بیش از پیش نمایان می‌سازد. در نهایت، این تحقیق پیشنهاد می‌دهد که بازتعریف مفهوم حاکمیت در حقوق بین‌الملل، نه به معنای نفی صلاحیت‌های سرزمینی، بلکه به مثابه‌ی توسعه‌ی تعهداتِ فرامرزیِ دولت‌ها در حکمرانیِ داده‌های جهانی، اجتناب‌ناپذیر است.

واژگان کلیدی: حاکمیت داده ها، صلاحیت فرامرزی، حقوق بین الملل دیجیتال، تمامیت سرزمینی ، حکمرانی فضای سایبری.

[۱]  کارشناسی ارشد حقوق بین الملل

Chamanyar.p@gmail.com