محمدحسین محمدزاده[۱]
چکیده:
هدف: هدف از این پژوهش آن است که ادله حدیثی جهاد از منظر امامیه را مورد بررسی و تحلیل قرار دهد روش(ها): این پژوهش با روش مطالعات کتابخانهای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به ادله ی روایی و حدیثی اطلاعات لازم به دست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته(ها): جهاد در اسلام یکی از مفاهیم اساسی است که در متون دینی و فقهی بهطور گسترده مورد بحث قرار گرفته است. برای درک صحیح از جهاد نظامی، لازم است به مبانی دینی و عقلانی آن پرداخته شود، زیرا جهاد، بهویژه در قالب جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی، همواره از جنبههای مختلف فقهی و فلسفی قابل بررسی است. در فقه امامیه، جهاد بهطور عمده به دو نوع تقسیم میشود: «جهاد ابتدایی» و «جهاد دفاعی». جهاد ابتدایی به معنای جهاد در جهت گسترش اسلام و دعوت به دین است. جهاد ابتدایی در واقع، جهاد در برابر کسانی است که به اسلام دعوت نمیشوند و به نوعی سران کفر و دشمنان اصلی دین را هدف قرار میدهد. در مقابل، جهاد دفاعی در صورتی واجب میشود که مسلمانان مورد تهدید یا تهاجم قرار بگیرند و در این شرایط، جهاد برای دفاع از جان، مال و دین مسلمانان به یک تکلیف ضروری تبدیل میشود. پرسش اصلی این پژوهش عبارت است از اینکه: «مبانی حدیثی جهاد از منظر امامیه چیست؟» نتیجه گیری: بررسی ها در این پژوهش های حاکی از آن است که روایات اسلامی به صورت گسترده و ویژه ای به مقوله جهاد پرداخته است. در برخی روایت از فضیلت جهاد سخن گفته شده است به عنوان نمونه: محبوبیت قطره دم فی سبیل الله نزد خداوند، تطهیر سیئات، اشرف الاعمال، فوق کل برّ، عماد الدین و باب الجنه از جمله فضائل برشمرده برای جهاد در روایات است. همچنین از منظر برخی روایات جهاد چهار شاخه دارد : امر به معروف ، نهى از منكر ، پايدارى در جبهه هاى جنگ و دشمنى با تبهكاران. در روایات اسلامی نیز مقوله ترک جهاد دارای آثار و پیامدهایی بیان شده است: اول: جامه خواری بر جان انسان، دوم: فقر در معیشت، سوم: محو دین. بنابراین فریضه جهاد یکی از مهمترین فرایضی است که در روایات اسلامی مورد تاکید قرار گرفته است.
واژگان کلیدی: جهاد، جهاد ابتدایی، جهاد دفاعی، روایات اسلامی.
[۱] – دانش پژوه سطح ۳(کارشناسی ارشد) فقه و اصول حوزه علمیه، تهران، ایران.
