سیّدمحمّدحسین میری[۱]
ملکه تقیپور[۲]
چکیده
در شرایط کنونی که جامعه اسلامی با چالشهای نوین جمعیتی از جمله کاهش نرخ فرزندآوری و ترویج الگوهای متناقض با ارزشهای دینی مواجه است، بازخوانی نظاممند مبانی اسلامی این امر، ضرورتی انکارناپذیر دارد. این پژوهش با تمرکز بر سرچشمه اصلی معارف اسلامی، بر آن است تا انگارههای قرآن کریم در باره فرزندآوری را با محوریت تفسیر گرانسنگ المیزان، به مثابه تفسیری جامع و مبتنی بر «قرآن به قرآن»، تبیین نماید. هدف اصلی این مقاله، تبیین مبانی، اهداف و راهبردهای قرآنمحورِ فرزندآوری با تمرکز بر تفسیر المیزان است. روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی است و دادههای آن با مراجعه مستقیم به آیات قرآن کریم و تحلیل محتوای کیفی دیدگاههای علامه سیدمحمدحسین طباطبایی در تفسیر المیزان گردآوری و تنظیم شده است. از جمله یافتههای کلیدی پژوهش میتوان به این موارد اشاره کرد: نخست، فرزندآوری در منظومه قرآنی، صرفاً یک انتخاب فردی نیست، بلکه امری تکوینی و همسو با سنت الهی گسترش نسل است. دوم، اهداف این پدیده، ترکیبی و چندلایه است و از تکامل معنوی والدین و تحقق آرامش تا توسعه کمی و کیفی امت اسلامی و تحقق عبادت و آبادانی را دربرمیگیرد. سوم، از منظر المیزان، ترس از فقر اقتصادی نمیتواند به عنوان مانعی مشروع تلقی شود، چرا که رزق از سوی خداست و فرزند، خود، از مجاری رزق الهی محسوب میشود. چهارم، تربیت توحیدی و اخلاقی فرزند، به عنوان مسئولیتی خطیر و جداییناپذیر از اصل فرزندآوری، محور راهبردهای پس از تولد است. پنجم، این دیدگاه، الگویی متوازن ارائه میدهد که در آن، فرزند هم نعمت و زینت زندگی دنیاست و هم وسیلهای برای امتحان و مسئولیتپذیری. نتیجهگیری کلی پژوهش حاکی از آن است که تفسیر المیزان با ژرفاندیشی خاص خود، منظومهای غنی، هدفمند و مسئولیتمحور از مفاهیم مرتبط با فرزندآوری را از دل آیات قرآن استخراج میکند که میتواند مبنای نظری محکمی برای سیاستگذاری، فرهنگسازی و اصلاح نگرشهای فردی در مواجهه با پدیده فرزندآوری در جامعه اسلامی قرار گیرد.
کلمات کلیدی: فرزندآوری، تفسیر المیزان، تربیت نسلی، خانواده، سیاست جمعیتی، علامه طباطبایی.
[۱] . دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، miri@asnrukh.ac.ir
[۲]. ملکه تقیپور، طلبه سطح چهار (دکتری)، رشته تفسیر تطبیقی، حوزه علمیّه تخصّصی حضرت الزهراء (سلام الله علیها)، شهر اهواز، استان خوزستان، ایران، پژوهشگر، نویسنده مسؤول.
