سیّدشهاب الدین حسینی[۱]
چکیده
گسترش کاربرد هوش مصنوعی در نظامهای آموزشی، الگوی «یادگیری سیار هوشمند» را به یکی از رویکردهای نوین و اثرگذار در فرایند یاددهی ـ یادگیری تبدیل کرده است. این الگو با فراهمسازی امکان یادگیری شخصیسازیشده، تعاملی و فرابخشی، ظرفیت بالایی برای ارتقای کیفیت آموزش و افزایش مشارکت یادگیرندگان ایجاد میکند؛ با این حال، پیادهسازی موفق آن صرفاً وابسته به تأمین فناوری نیست، بلکه نیازمند توجه توأمان به الزامات فرهنگی، تربیتی و فنی و نیز رعایت اصول اخلاقی و هویتی جامعه اسلامی است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نظاممند الزامات فرهنگی، تربیتی و فنیِ پیادهسازی یادگیری سیار مبتنی بر هوش مصنوعی با تأکید بر اخلاق و هویت دینی است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس مطالعه اسنادی و بررسی یافتههای پژوهشهای پیشین انجام شده است. در بخش فنی، شاخصهایی همچون دسترسی عادلانه به تجهیزات، پهنای باند پایدار، امنیت دادهها و طراحی پلتفرمهای هوشمند با قابلیت شخصیسازی مسیر یادگیری، تحلیل دادههای یادگیرندگان و پشتیبانی چندرسانهای بهعنوان پیشنیازهای اصلی معرفی میشوند. در بُعد فرهنگی و تربیتی، بر نقش محوری معلمان بهعنوان الگوهای تربیتی و حاملان فرهنگ دینی تأکید شده است؛ زیرا آنان ضمن هدایت فرایند آموزش، فرهنگ استفاده مسئولانه از فناوری، سواد رسانهای و اخلاق دیجیتال را در میان دانشآموزان نهادینه میکنند. ارتقای سواد هوش مصنوعی در معلمان و دانشآموزان، بازطراحی برنامههای درسی، توجه به عدالت آموزشی، صیانت از حریم خصوصی و تقویت مؤلفههای هویت دینی از دیگر الزامات این حوزه است. یافتهها نشان میدهد که پیادهسازی یادگیری سیار هوشمند، تنها در صورتی موفق خواهد بود که توسعه زیرساختهای فنی، توانمندسازی نیروی انسانی، اصلاح محتواهای آموزشی و رعایت چارچوبهای اخلاقی و دینی به صورت همافزا دنبال شود. بر این اساس، مقاله حاضر ضمن تبیین چالشها و فرصتها، مدلی تلفیقی برای پیوند «یادگیری سیار هوشمند» با «اخلاق فناوری» و «هویت دینی» پیشنهاد میکند که میتواند راهنمای سیاستگذاران آموزشی، برنامهریزان درسی و معلمان در مسیر استقرار یادگیری هوشمند در نظام آموزشی اسلامی ـ ایرانی باشد.
کلیدواژگان: یادگیری سیار هوشمند، هوش مصنوعی در آموزش، زیرساختهای فنی آموزش هوشمند، سواد هوش مصنوعی، اخلاق فناوری، هویت دینی، عدالت آموزشی، برنامهدرسی هوشمند، سواد دیجیتال، معلمیاری هوشمند (هوش مصنوعیِ پشتیبان معلم).
[۱] . سیّدشهاب الدین حسینی، سطح دو (کارشناسی)، رشته علوم حوزوی، کد طلبگی: ۱۱۸۸۷۴؛ پژوهشگر و فعال فرهنگی، نویسنده مسؤول.
