محمّد خورشیدی[۱]
چکیده
آموزهی مهدویت و مفهوم انتظار، از بنیادیترین عناصر هویت دینی و فکری در جهان اسلام بهویژه در مکتب تشیع به شمار میآیند و همواره نقشی محوری در جهتدهی به حرکتهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایفا کردهاند. در عصر حاضر، که جوامع اسلامی با چالشهای چندلایهای همچون بحران هویت، سلطه تمدن غربی، فروپاشی ارزشهای اخلاقی و عقبماندگی علمی مواجهاند، بازخوانی ظرفیتهای تمدنی این دو مفهوم ضرورت پیدا میکند. مهدویت به عنوان یک الگوی آیندهساز، تصویری از جامعهای مبتنی بر عدالت جهانی، عقلانیت فراگیر، پیشرفت علمی، امنیت پایدار و تعالی اخلاقی ارائه میدهد؛ تصویری که میتواند نقشهی راه تمدن نوین اسلامی باشد. از سوی دیگر، انتظار در معنای حقیقی خود نه انفعال، بلکه نوعی مسئولیتپذیری تاریخی، تلاش برای اصلاح فردی و اجتماعی، مبارزه با ظلم، تقویت امید و آمادگی برای تحقق ارزشهای الهی است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و میانرشتهای، تلاش میکند نشان دهد که چگونه انتظار و مهدویت میتواند به عنوان یک نیروی محرک تمدنی، در بازسازی هویت اسلامی، تقویت سرمایه اجتماعی، ارتقای اخلاق جمعی، توسعه علمی و تحکیم عدالتخواهی نقشآفرینی کند و زمینه شکلگیری تمدن نوین اسلامی را فراهم آورد. یافتهها بیانگر آن است که پیوند میان مهدویت و تمدنسازی نه تنها یک رابطه اعتقادی، بلکه یک چارچوب نظری و راهبردی است که میتواند مسیر حرکت جهان اسلام را از وضع موجود به سوی آیندهای مطلوب، منسجم و عدالتمحور هدایت کند.
کلید واژه: مهدویت، انتظار، تمدن نوین اسلامی، عدالت جهانی
[۱] . حجت الاسلام محمّد خورشیدی، دانشجوی مقطع دکتری، رشته «مذاهب کلامی»، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، استان قم، ایران، پژوهشگر و فعّال فرهنگی، نویسنده مسؤول.
