حسین عندلیب(۱)

چکیده
پژوهش حاضر تلاش می‌‌کند نقش «تحریک» بر مسئولیت کیفری را مورد بررسی و تحلیل قرار دهد تا از رهگذر این بررسی های حکم فقهی و حقوقی این مساله مبرهن گردد. این پژوهش با روش مطالعات کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به متون قرآنی، فقهی، حقوقی و علمی اطلاعات لازم به‌‌دست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.یافته های پژوهش حاکی از آن است که در بسیاری از نظام های حقوقی دنیا،دفاع تحریک و تاثیر آن در سقوط یا تخفیف مجازات، پذیرفته شده است. مساله پژوهش حاضر آن است که «نقش تحریک در مسئولیت کیفری چیست؟». فرضیه پژوهش آن است که در نظام حقوقی ایران،توجّه به عذر تحریک،در تعزیرات،مورد توجّه قرار گرفته ولی در بحث حدود،مورد نظر قرار نگرفته است. در قرآن کریم و سنّت و منابع فقهی به برخی از اصول و قواعد فقهی بر می خوریم که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، با مساله تحریک و تاثیر ان در مجازات ارتباط دارند و همین مساله، می تواند پشتوانه ی محکمی برای توجّه بیشتر حقوقدانان و دست اندرکاران امور قضایی باشد که با پشتوانه ی محکم تری از منظر فقهی به این مساله توجّه نمایند. از مهمترین نتایج پژوهش آن است که با توجه به بررسی های انجام شده تحریک کننده نقش معاون در ارتکاب جرم را دارد بنابراین علاوه بر مسئولیت کیفری شخص تحریک کننده نیز به عنوان معاون جرم قابلیت تعقیب کیفری دارد.
واژه‌های کلیدی: تحریک، ادله فقهی، ادله حقوقی، مسئولیت کیفری، مجازات کیفری، قانون مجازات اسلامی.

(۱)گروه معارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران . hoseinandalib@iau.ac.ir