طاهره مؤذن[۱]
سیداحمد زمانی[۲]
چكيده
از ديدگاه فقه اسلامی، يكي از شرايط لازم براي تصدي برخی مناصب حكومتي برخورداری از وصف «عدالت» است. در فقه، عدالت به گونهاي خاص معنا شده است كه ميتوان از آن تعبير به «عدالت فردي» نمود. نوعي حالت يا ملكه نفساني كه شخص را از ارتكاب گناه باز داشته و به ملازمت تقوا واميدارد. عدالت وصفي داراي مراتب و شدت و ضعف است و هرچه جايگاه شخص اهميت و گسترهي تأثير بيشتري در جامعه داشته باشد، بايد عدالت او نيز در مرتبه بالاتري باشد. مناصب حكومتي كه مهمترين آنها منصب ولايت فقيه و قضاوت است به دليل گستردگي نفوذ و تأثير آن در جامعه اسلامي از اهميت فراواني برخوردار است؛ بنابراين متصديان آن نيز بايد واجد درجه بالايي از وصف عدالت باشند. در جهت تشخيص و ارتقاي عدالت اين افراد بايد شاخصها و معيارهايي براي عدالت ايشان تعيين گردد. با مطالعه روايات و كلام فقها ميتوان به شاخصهايي دست يافت از جمله: تقوا، مروت، مورد اطمينان بودن، حسن ولايت، علم، امانتداري و…. امام علي(ع) نيز در نهج البلاغه ويژگيهايي را براي حاكم اسلامي و قاضي بيان نمودهاند كه در جهت تكميل بحث به عنوان شاخصهاي لازم براي متصديان اين مناصب مطرح ميگردد.
واژگان کلیدی: شاخصهای عدالت فقهی، مناصب حکومتی، ولی فقیه ، قاضی، اماميه.
[۱] . طلبه سطح۴ فقه خانواده، حوزه علميه معصوميه(س)، قم. دانشجوی دکتری فقه مقارن و مبانی حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم. آدرس ایمیل: tmm.sahar@gmail.com (نویسنده مسئول).
[۲] . طلبه سطح ۴ فقه و اصول، حوزه علمیه قم. فعال فرهنگی، آدرس ایمیل: sahmadzaman@gmail.com
