عادله نعمتی جمالی [۱]

چکیده

مقالۀ حاضر به بررسی حقوق مالی زنان در فقه و حقوق اسلامی، با تمرکز ویژه بر سه حق اساسی مهریه، نفقه و طلاق می‌پردازد. در حالی که اسلام حقوقی را برای زنان در نظر گرفته است، چالش‌هایی در اجرای کامل و عادلانه این حقوق در جوامع معاصر وجود دارد. هدف این پژوهش، تبیین ماهیت، فلسفه و کارکرد حقوق مالی زنان در اسلام (به ویژه مهریه و نفقه) و بررسی مسئله طلاق از منظر حقوق و فقه اسلامی با توجه به چالش‌های موجود در جوامع امروزی است. این پژوهش با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و با مراجعه به منابع فقهی، حقوقی و تاریخی به بررسی موضوعات مورد نظر می‌پردازد. ازمهم‌ترین یافته‌ها می‌توان به مواردی مانند مهریه در اسلام نه تنها یک الزام برای رسمیت بخشیدن به عقد ازدواج است، بلکه نمادی از احترام و تعهد مرد نسبت به زن و عاملی برای استقلال مالی او محسوب می‌شود. با این حال، تعیین مهریه‌های سنگین و غیرقابل وصول در جوامع کنونی، با فلسفه اصلی آن منافات داشته و مشکلات اجرایی فراوانی را به دنبال دارد. اسلام، تأمین نیازهای اساسی و متعارف زن (شامل خوراک، پوشاک و مسکن) را به عنوان تکلیف شرعی و قانونی بر عهده مرد قرار داده است. ماهیت نفقه عرفی بوده و متناسب با شرایط زمان و مکان و وضعیت زن تعیین می‌گردد. این حق، نوعی حمایت از زن در قبال مسئولیت‌های خانوادگی است که بر عهده دارد. در فقه و حقوق اسلامی، طلاق به عنوان راهکاری برای پایان دادن به زندگی مشترک در صورت عدم امکان ادامه آن پذیرفته شده است. اگرچه حق طلاق اصالتاً به مرد داده شده است، اما برای جلوگیری از سوء استفاده از این حق و حمایت از حقوق زنان، سازوکارهایی نظیر وکالت در طلاق، حق درخواست طلاق از دادگاه در موارد عسر و حرج و طلاق خلع و مبارات برای زنان در نظر گرفته شده است. با این حال، همچنان چالش‌هایی در زمینه اجرای عادلانه حق طلاق برای زنان وجود دارد.

واژگان کلیدی: حقوق زنان، مهریه، نفقه، طلاق، فقه اسلامی.

[۱]. فارغ‌التحصیل سطح سه، رشتۀ فقه و اصول، حوزه علمیۀ خواهران ریحانة الرسول، ساوه.